02 Dec 08 Zawiązanie spółki
Zawiązanie spółki, utworzenie trwałej struktury organizacyjnej - tzn. spółki jako prywatnoprawnej organizacji jej uczestników - jest dokonywane właśnie dla realizacji tego zamierzonego celu wspólników, stanowi przejaw owej woli „związania się” uczestników tworzonej spółki, tj. ustanowienia związku osób zawiązujących spółkę. Chodzi tu ponadto zazwyczaj o realizację celu gospodarczego, najczęściej zaś - o prowadzenie przedsiębiorstwa (działalności gospodarczej) przez powołaną do życia spółkę handlową lub też spółkę cywilną.
Spółka powstaje z reguły na podstawie umowy, która konstruuje reguły ustroju i funkcjonowania spółki; możliwe jest jednak utworzenie spółki kapitałowej w drodze jednostronnej czynności prawnej. Powstała w ten sposób spółka z chwilą wpisu do rejestru handlowego uzyskuje osobowość prawną, stając się samodzielnym i całkowicie odrębnym od wspólników podmiotem prawnym.
W znacznym zakresie reguły organizacyjne, obowiązujące w spółkach, przewidują podejmowanie decyzji w istotnych sprawach dotyczących spółki i prowadzonej przez nią działalności jedynie większością głosów, ustalaną wg liczby wspólników bądź też wartości wniesionych przez nich wkładów do spółki - a niejednomyślnie, tj. przez wszystkich uczestników danej spółki. Praktyka taka stanowi w każdym razie regułę w korporacjach kapitałowych, tj. w spółce akcyjnej oraz spółce z o.o.
Spółka jest - zawsze - stosunkiem prawnym, którego powstanie, treść i ustanie regulują przepisy KC lub KH oraz postanowienia umowy spółki lub aktu założycielskiego - w razie utworzenia spółki jednoosobowej. W piśmiennictwie (krajowym i zagranicznym) często jednak podkreśla się, iż spółka jest raczej instytucją niż stosunkiem umownym. Dotyczy to szczególnie wszelkich typów spółek kapitałowych, charakteryzujących się strukturą korporacyjną i wyposażonych w osobowość prawną.
Spółki handlowe podlegają podziałowi na rodzaje: spółki osobowe i kapitałowe, oraz typy: spółki jawne, komandytowe, spółki z o.o. i akcyjne.
W odniesieniu do spółek handlowych obowiązuje zasada wyłączności jednej z wymienionych wyżej spółek, tzn. jedynie wyraźnie uregulowanego w KH typu spółki. Wspomniana zasada wyłączności jest zgodna z ogólniejszą regułą - określaną jako zasada numerus clausus typów spółek (zamkniętego katalogu spółek w systemie prawnym), nie jest więc możliwe konstruowanie, np. na podstawie art. 3531 KC, jakiejś innej - niż przewidziana w obowiązującym prawie - spółki cywilnej lub handlowej.
Charakter prawny spółki handlowej jest zróżnicowany; zależy on głównie 6 od rodzaju spółki, tzn. od tego, czy jest ona spółką osobową, czy kapitałową. Spółki osobowe charakteryzują się przede wszystkim następującymi cechami:
1) powstają zawsze na podstawie umowy;
2) pozostają zawsze związkiem osób, czyli wspólników, którzy osobiście (chociaż wspólnie - tj. pod wspólną firmą) prowadzą działalność dla realizacji określonego celu; w konsekwencji to wspólnicy, a nie spółka -która nie istnieje jeszcze wówczas jako osoba prawna - nabywają prawa i zaciągają zobowiązania, a także uzyskują np. dochody z prowadzonej działalności, w związku z czym są oni zobowiązani do płacenia podatku dochodowego itp.;
3) stosunek członkostwa i prawa udziałowe w spółce mają charakter osobisty i jako takie nie mogą być w zasadzie przenoszone na osoby trzecie -zob. np. art. 109 § 1 KH („W stosunku do spółki wspólnikowi nie wolno rozporządzać prawami służącymi mu z tytułu należenia do niej…”; zob. także § 2 art. 109 KH); jednakże ze względu na dyspozytywny charakter wspomnianych postanowień KH wspólnicy spółki jawnej (i komandytowej - z uwagi na art. 144 KH) mogą ustalić w umowie spółki dopuszczal-ność zbycia udziału osobie trzeciej;
4) za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem (teraźniejszym i przyszłym);
5) w obrocie spółki osobowe występują jedynie jako tzw. ułomne (pozorne) osoby prawne.
